کتاب خواندن با نوزاد و نوپا: چگونه به نوزاد و نوپای خود کمک کنیم تا دنیای واژه‌ها را کشف کند؟” راهنمایی است کاربردی که به زبان ساده به مادران و پدران جوان نشان می‌دهد که چگونه می‌توانند با داشتن برنامه بلندخوانی روزانه، از دوره نوزادی و نوپایی، رشد همه‌جانبه و موفقیت فرزندانشان را در زندگی پشتیبانی کنند. این کتاب نوشته کارولین بلیک مور و باربارا وستون رامیرز است و در سال 1393 انتشارات موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان آن را با ترجمه زهره قایینی منتشر کرده است.

نویسندگان این کتاب، بر دو سال نخست زندگی به عنوان مرحله‌ای مهم و حیاتی در رشد زبانی کودک و نقش تعیین‌کننده نخستین آموزگاران، یعنی والدین، تاکید دارند و نقش آن‌ها در گسترش دایره واژگان، قدرت تمرکز و پایه‌ریزی آنچه که فرزندنشان برای مهارت‌های سخن گفتن، خواندن و نوشتن نیاز دارند انکار‌ناپذیر می‌دانند. در پیش‌گفتار کتاب آمده است:‌ “کودکانی که در سال نخست زندگی برایشان کتاب خوانده نشده یا واژه‌های زیادی به گوش شان نرسیده است، بخش‌های اصلی ساختار زبان که برای خواندن مهم و ضروری است در مغزشان شکل نگرفته است.”

امروزه ثابت شده است که نوزاد از آخرین ماه‌های بارداری مادر می‌تواند بشنود و از لحظه‌ی تولد درحال یاد گرفتن واژه‌‌هاست. کودکان از حدود دو سالگی شروع به سخن گفتن می‌کنند. در واقع مغز نوزاد از همان لحظه تولد تا دو سالگی در حال جذب زبانی است که در پیرامونش به کار رفته است. نویسندگان کتاب استدلال می‌کنند که فراگیری مهارت‌های خواندن و نوشتن به یک‌باره از زمانی که کودک به مدرسه می‌رود آغاز نمی‌شود، بلکه کودک از ابتدای تولد در حال یادگیری و غوطه‌ور شدن در دنیای واژه‌هاست. هر واژه‌ای که برای نوزاد بیان می‌شود یک اتصال مغزی ایجاد می‌کند که سبب رشد مغز نوزاد می‌شود. این واژه‌ها خوراک مغز نوزاد هستند و در حقیقت هر زمان که برای نوزاد کتابی ‌خوانده می‌شود، پایه‎های سواد و یادگیری برای همه طول زندگی در او در حال شکل‌گیری است.

همه بخش‌های این کتاب با عکس‌های مناسب، جدول‌ها و خلاصه ‌نکات کاربردی همراه شده ‌است تا خوانندگان را در درک بهتر شیوه‌ها و دستورالعمل‌ها یاری دهد.

بخش نخست این کتاب با عنوان “چگونه کتاب خوانی در رشد زبانی او تاثیر می‌گذارد؟” به ده سودمندی کتاب‌خوانی با نوزادان و هشت اصل مهم در بلندخوانی با نوزاد می‌پردازد.

این سودمندی‌ها عبارت اند از:

  • تقویت مهارت‌های شنیداری
  • افزایش شمار واژگانی که نوزاد می شنود
  • افزایش مدت زمان توجه و دقت نوزاد و رشد حافظه
  • آشنایی با واژه‌های نا آشنا
  • درک معنای واژگان
  • آشنای با مفاهیم و نمادهای چاپی
  • دریافت اطلاعات تصویری و رشد درک تصویری
  • تقویت پیوند عاطفی و آرامش میان کودک و والدین
  • تقویت تخیل و احساس های کودک
  • نهادینه کردن عشق به خواندن در کودک

هر کدام از این موارد با ارائه آمارهای ساده و مثال‌های ملموس و به زبان ساده توضیح و تشریح شده است تا والدین تاثیر عمیق کتابخوانی و گفت‌گو با نوزادان و نوپایان‌شان را در رشد احساسی، فکری، فیزیکی و حسی آنان به خوبی درک کنند.

در ادامه هشت اصل مهم در بلندخوانی با نوزاد و تکنیک‌ها و روش‌های ساده‌ای برای خواندن با نوزاد و ایجاد ارتباط با او شرح داده شده است. در بخش والدین می‌آموزند که برای انجام این تکنیک‌ها و روش‌ها نیاز به تخصص ویژه‌ای نیست و هر پدر و مادری با هر پیشینه‌ی فرهنگی می‌تواند با استفاده از این راهکارها بهترین آموزگار فرزند خود باشد.

یکی از مهم‌ترین نکات این بخش “سخن گفتن و خواندن برای نوزاد به زبان مادرانه” است. به نظر نویسندگان کتاب، زبان مادرانه بهترین زبان برای شنیدن و یادگرفتن نوزادان و کودکان است و نوزاد زبان مادرانه را به زبان معمولی گفت‌گوی بزرگسالان ترجیح می‌دهد. در این بخش ویژگی‌های زبان مادرانه و تفاوت آن با زبان کودکانه و روند تغییر شکل زبان مادرانه از نوزادی تا دو سالگی شرح داده شده است.

در بخش دوم، با عنوان “شش مرحله بلندخوانی با نوزاد”، نویسندگان کتاب که از کارشناسان آموزش خواندن هستند، بر پایه رشد زبانی نوزاد، دو سال نخست زندگی کودک را به شش مرحله تقسیم کرده‌اند و با تکنیک‌های ساده اما موثر به والدین می‌آموزند که چگونه کتاب‌های مناسب هر دوره را برای فرزندشان برگزینند و او را با کمک تکنیک‌های بلندخوانی به تعامل وادارند. این شش مرحله عبارت اند از:

  • مرحله‌ی نخست- شنونده (0-2 ماهگی)
  • مرحله‌ی دوم- مشاهده‌گر (2-4 ماهگی)
  • مرحله‌ی سوم- غان‌و‌غون‌کننده (4-8 ماهگی)
  • مرحله‌ی چهارم- تقلید‌کننده‌ی آوا (8-12 ماهگی)
  • مرحله‌ی پنجم- واژه‌ساز (12-18 ماهگی)
  • مرحله‌ی ششم- جمله‌ساز (18-24 ماهگی)

در این بخش مراحل رشد کودک به صورت ساده معرفی شده و معیارهای زبانی و فیزیکی برای هر دوره و راهنمایی گام‌به‌گام برای بلندخوانی آمده است که وضعیت‌های قرارگیری نوزاد، زبان مادرانه و چالش‌های پیش روی والدین برای بلندخوانی را شرح داده و برای آن‌ها راهکارهایی ارائه کرده است. شیوه‌های بلندخوانی برای نوزاد و گونه‌های کتاب مناسب در هر مرحله از دیگر مطالب این فصل است.

کل مطالب این بخش در جدولی ساده خلاصه شده است که همراه داشتن آن در کتابخانه یا کتابفروشی‌ها والدین را ارهنمایی می‌کند که چگونه کتاب‌های مناسب را برای کودک خود برگزینند.

در بخش سوم این کتاب فعالیت‌هایی تفریحی به والدین پیشنهاد شده است تا به کمک این بازی‌ها خانه را به مرکزی برای رشد زبانی، دیداری و حرکتی کودک بدل کنند. بازی‌ها و فعالیت‌های ساده این بخش بر اساس مراحل رشد کودک و به صورت گام‌به‌گام به گونه‌ای طراحی شده‌اند تا همه والدین با هر پیشینه و سوادی بتوانند با وسایل و امکاناتی که در هر خانه‌ای یافت می‌شود، به رشد همه جانبه‌ی کودک خود کمک کنند.

نویسندگان در این بخش با تاکید بر نقش زیان‌بار تلویزیون، بازی‌های کامپیوتری و سایر رسانه‌های الکترونیک در رشد ذهنی و عصبی کودکان، به ویژه تا قبل از دو سالگی، پیشنهادها و راهکارهایی عملی را برای کاهش استفاده از تلویزیون و ابزارهای مشابه و جایگزینی آن با کتاب، گفت‌و‌گو و بازی ارائه می‌دهند. همچنین در این بخش جدول مقایسه‌ای “تلویزیون در برابر بلندخوانی” والدین را از زیان‌های تلویزیون و مزیت‌های‌ کتاب و بلندخوانی آگاه می‌کند.

در پایان راهنمایی عملی گزینش کتاب برای نوزادو نوپا ارائه شده است. تهیه چک لیست‌هایی برای خرید کتاب، گونه‌های مختلف کتاب‌های مناسب برای نوزادان و نوپایان و روش‌های ساختن کتاب برای نوزاد توضیح داده شده است. در این بخش والدین می‌آموزند که چگونه می‌توانند بدون صرف هزینه زیاد، با عکس‌ها، پارچه‌ها، بریده‌های مجلات و… برای فرزند خود کتاب‌های دوست‌داشتنی و متناسب با سن او بسازند.

از آن‌جاکه بسیاری از کتاب‌های پیشنهاد شده‌ی نویسندگان این کتاب به خانواده‌ها، در ایران ترجمه نشده است، مترجم کتاب در پایان فهرستی از کتاب‌های مناسب و موجود در بازار ایران را به خانواده‌ها شناسانده است. در این معرفی به نقش هر کتاب در رشد زبانی و شناختی کودک نیز اشاره شده است و کتاب‌ها بر اساس گونه تقسیم‌بندی شده‌اند.